W niedzielę, 15 marca, o g. 16.00 zapraszamy na podwójne wydarzenie: koncert w Kaplicy Świętych Schodów połączony z kuratorskim oprowadzaniem po wystawie "Barwy mistyki".
W części pierwszej wystąpi Mateusz Kowalski, viola da gamba, śpiew.
W części drugiej Bernadeta Stano, współorganizatorka wystawy "Barwy mistyki" w Galerii Krypta u Pijarów.
Wydarzenie odbędzie się w dolnym kościele (Krypta, wejście u zbiegu ul. św. Jana i ul. Pijarskiej) w niedzielę 15 marca o g. 16.00.
Program muzyczny będzie połączeniem dawnych pieśni pasyjnych pochodzących z XVI, XVII i XVIII wieku oraz tradycyjnych polskich pieśni na Wielki Post. Podczas tego koncertu viola da gamba pełni podwójną rolę – towarzyszy akompaniamentem śpiewowi oraz „medytuje”, wykonując instrumentalne opracowania tradycyjnych melodii.
Usłyszymy:
Dobrotliwość Pańska – m. C. Bazylik (1535-1600)
Meditatio I
O Jezu jakoś ciężko skatowany – m. rękopis klarysek gnieźnieńskich, ok. 1600 r., t. kancjonał staniątecki, 1586 r.
Meditatio II
Zemdlony Jezus – m., t. rękopis sandomierski, 1714 r.
Meditatio III
O żałości, o gorzkości – m. rękopis berliński, ok. 1670, t. ks. F. Spee (1628) i ks. J. Rist (1641)
Meditatio IV
Będąc przestraszony tak dziwnym widokiem – mel. trad., spiewnik ks. M. Mioduszewskiego, Kraków 1838 r.
Meditatio V
Wszyscy Mieszkańcy dworu niebieskiego – m., t. rękopis klarysek gnieźnieńskich
Gorzkie żale przybywajcie – m., t. rękopis sandomierski
Meditatio VI Finalis
Utwory wykonywane z tekstem pochodzą głównie z tradycji polskiej i zachowały się w różnych, w większości anonimowych źródłach, takich jak np. rękopis klarysek gnieźnieńskich z ok. 1600 r. czy rękopis sandomierski, na którym widnieje data „1714”. Pieśń Mądrość Ojca Wszechmocnego (Dobrotliwość Pańska) autorstwa Cypriana Bazylika związana jest z kolei z polską XVI-wieczną tradycją kalwińską – kompozytor po przejściu na wyznanie protestanckie działał aktywnie na litewskim dworze jednego z głównych w tym czasie propagatorów tego wyznania w Rzeczypospolitej, Mikołaja Radziwiłła Czarnego. Inna pochodząca z tradycji protestanckiej pieśń – O żałości, o gorzkości (O Traurigkeit) – zanotowana została, wśród innych opracowań chorałów protestanckich w dużym zbiorze solowych utworów na violę da gamba, powstałym prawdopodobnie w Berlinie w II poł. XVII w. (warto wspomnieć, że w tej samej kolekcji zapisano również kilka utworów określanych jako „tańce polskie”). Tłumaczenia niemieckich pieśni protestanckich na język polski tworzone były od samego początku obecności wyznań reformacyjnych w naszym kraju, stąd możliwość wykonywania ich dziś w takiej właśnie formie.
Należy zaznaczyć, że praktyka śpiewania pieśni do własnego akompaniamentu na violi da gamba jest potwierdzona w XVI i XVII-wiecznych źródłach włoskich, angielskich oraz francuskich. Gamba, jako instrument pokrewny lutni, może w przekonujący sposób towarzyszyć głosowi wokalnemu wykonując mniej lub bardziej rozbudowane basowo-harmoniczne akompaniamenty.
Z kolei pojawiające się w programie opracowania instrumentalne oparte są na dobrze znanych pieśniach pasyjnych Kościoła w Polsce. Ich tytuły nie zostają ujawnione słuchaczowi w programie, dzięki czemu uczestnik koncertu, z jednej strony jest każdorazowo zaskakiwany, z drugiej – znając dobrze teksty opracowanych instrumentalnie melodii – ma możliwość osobistej „medytacji”, rozważając ich treści w swym sercu i umyśle. Sposób opracowania tych pieśni jest właściwy dla techniki gry na violi da gamba. Obecnych tu zatem będzie – oprócz gry melodycznej i związanej z nią specyficznej ornamentyki – wiele elementów gry harmonicznej, takich jak akordy, dwudźwięki czy arpeggia.
W XVII-wiecznej Francji brzmienie violi da gamba zostało uznane za najbardziej zbliżone do brzmienia głosu ludzkiego, który to „instrument” od zawsze uważany była za ten najdoskonalszy, bo: „nie ludzką, lecz Boską ręką stworzony”. Program Meditatio Passionis jest – w swojej warstwie brzmieniowej oraz zawartych w nim treści – mariażem tych dwóch, bardzo bliskich sobie i dopełniających się „muzycznych światów”, które wspólnie opowiadają o cierpieniu Boga-Człowieka.